polski

Jak żyć ma człowiek? - Jan Kochanowski - Pieśń XI

Jak żyć ma człowiek? Kto, komu, jakich i jak udziela rad w Pieśni XI i w innych pieśniach Jana Kochanowskiego? Wykorzystaj w wypracowaniu stosowne konteksty filozoficzne i historycznoliterackie.

Pieśń XI (z ksiąg wtórych)

Stateczny umysł pamiętaj zachować,
Jeśli cię pocznie nieszczęście frasować;
Także i góry nie radzę-ć wylatać,
Kiedy się szczęście z tobą imie bratać.

Śmierci podległy, człowiecze cnotliwy,
Choć wszytek twój wiek będzie frasowliwy,
Chocia też czasem, siedząc z przyjacioły,
Przy dobrym trunku strawisz dzień wesoły:

Tu przy ciekącym przezornym strumieniu
Każ stół gotować w jaworowym cieniu,
Każ wino nosić, póki beczka leje,
Póki wiek służy, a śmierć nie przyspieje!


Postąpisz z włości drogo zapłaconych,
Postąpisz z dworu i gmachów złoconych;
A co zebrania twego kolwiek będzie,
To wszytko przyszły namiastek osiędzie.

Bądź się kto zacnym rodził i bogatym,
Bądź niewolnikiem: u śmierci nic na tym;
Czyjkolwiek naprzód los wynidzie, wsiadaj,
Wieczny wygnańcze, ani więc odkładaj!

(1584)(za: J. Kochanowski, Pieśni, Wrocław 1970)
_____________________________________________________
w. 3 góry [...] wylatać – wynosić się, pysznić
w. 9 przezorny – przezroczysty, przejrzysty
w. 12 przyspiać – śpiesznie przybyć
w. 13 postąpić – ustąpić
w. 15 zebranie – zbiór, majątek
w. 16 namiastek – następca; osiąść – wejść w posiadanie
w. 19 wsiadaj – do łodzi Charona

Adresatem jest każdy człowiek, który poszukuje sensu życia, szczęścia.  Tych rad udziela  filozof. Jest wykształcony i doświadczony przez życie.

Człowiek ma żyć tak, jak byłby to jego ostatni dzień, ma się bawić, ma korzystać z życia,  ma być przygotowany na śmierć  w każdej chwili, powinien się weselić, być pogodnym, mieć poczucie humoru. Powinien zawsze wiedzieć, że każde dobro można stracić w jednej chwili, każdego człowieka  spotyka chwila radości i smutku. Te poglądy  pasują do epikureizmu.  Podmiot liryczny mówi,  że człowiek powinien w obliczu nieszczęścia za chować spokój, opanowanie. Są to poglądy stoików.

Zadanie domowe – wypisz obowiązki władcy

Pieśni, Księgi wtóre

Pieśń XIV

Wy, którzy Pospolitą Rzeczą władacie,

A ludzką sprawiedliwość w ręku trzymacie;

Wy, mówię, którym ludzi paść poruczono

I zwierzchności nad stadem Bożym zwierzono,

Miejcie to przed oczyma zawżdy swojemi,

Żeście miejsca zasiedli Boże na ziemi,

Z którego macie nie tak swe własne rzeczy

Jako wszytek ludzki mieć rodzaj na pieczy.

A wam więc nad mniejszemi zwierzchność jest dana,

Ale i sami macie nad sobą Pana,

Któremu kiedyżkolwiek z spraw swych uczynić

Poczet macie; trudnoż tam krzywemu wynić.

Nie bierze ten Pan darów ani sie pyta,

Jesli kto chłop czyli sie grofem poczyta;

W siermiędze li go widzi, w złotych li głowach,

Jesli namniej przewinił, być mu w okowach.

Więc ja podobno z mniejszym niebezpieczeństwem

Grzeszę, bo sam sie tracę swym wszeteczeństwem;

Przełożonych występki miasta zgubiły

I szerokie do gruntu carstwa zniszczyły.

- Władca powinien dbać o lud,  stać na straży  bezpieczeństwa państwa - jest pasterzem dla swojego narodu.

- Władca powinien zapomnieć o swoich korzyściach.

-  Władca musi pamiętać o tym, że sam ma zwierzchnika,  który go wynagrodzi lub ukarze za postępowanie.

- Władca nie powinien kierować się przy ocenie  ludzi tym,  czy są oni  majętni czy biedni. Powinien być sprawiedliwy.

- Władca powinien pamiętać o tym, że grzesząc sprowadza na siebie i lud nieszczęście.

SCHEMAT IDEALNEGO PAŃSTWA WEDŁUG JANA KOCHANOWSKIEGO.

 Bóg jest sędzią,  który rozlicza władcę i ludzi z uczynk,Król jest jak pasterz, troszczy się o swój lud.Poddani mają obowiązek  bronić kraju i wiary. Poddani powinni się kształcić,  rozwijać, żyć godnie.Poddani powinni być autorytetami dla przyszłych pokoleń